SES NEDİR**

Ümmügülsüm kaya tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Konu Anlatımı

Kullanıcı Oyu: 0 / 5

Yıldız etkin değilYıldız etkin değilYıldız etkin değilYıldız etkin değilYıldız etkin değil
 

SES

Ses; maddelerin moleküllerinin titreşmesi ile oluşan bir dalga hareketidir.Ses bir enerji çeşididir. Titreşen her cisim ses üretir.Ses çıkaran cisimlere ses kaynağı denir. Çevremizde pek çok ses kaynağı vardır.Bir kaynaktan çıkan ses çevreye dalgalar halinde yayılır. Bu aynen suya atılan bir taşın oluşturduğu gittikçe genişleyen halkalara benzer.

Sesin yayılması için maddesel bir ortama gerek vardır.Ses boşlukta yayılmaz.Katı sıvı ve gaz ortamlarda yayılır.(Işığın boşlukta da yayıldığını unutmayalım.)Sesin yayılma hızı ile ortamın sıcalığı arasında bağlantı vardır.

Ses dalgaları maddenin moleküllerinin birbirlerine çarpması sonucu yayılır.Molekülleri birbirine yakın olan cisimlerde moleküller daha çok çarpışır.Bir tanecik titreştiğinde kendisine değen diğer tanecikleri de titreştirir.Onlar da kendisine değen diğerlerini...Böylelikle ses yayılır.Boşlukta tanecik olmadığından ses yayılamaz.

Katı cisimlerin molekülleri birbirine yakın oldukları için titreşen bir tanecik çabuk olarak yanındakileri de titreştirir.
Sıvılarda tanecikler arasında biraz boşluk olduğundan titreşen taneciğin diğerlerini titreştirmesi katılardan daha yavaş olur.
Gazlarda ise titreşen yaneciğin başka bir taneciğe ulaşıp titreştirmesi daha uzun zaman alır.

Buna göre; sesin hızı katılarda en büyük gazlarda ise en küçüktür.

* Ses havada 20 derece sıcaklıkta 340 m/s hızla yayılır.

YANKI:
Ses dalgaları hareket halinde iken bir engele çarparsa hızını değiştirmeden yönünü değiştirir yansır.Buna ses yansıması denir.

Ses dalgalarının bir engele çarpıp geri dönmesine yankı denir.Yankı oluşması için ses kaynağı ile engel arasında 17 m uzaklık olması gerekir.Yansımaya sebep olacak engel çok yakınsa ses dalgaları kulağımıza aynı anda ulaşır ve yankı işitilmez.Kulak bunu ayırt edemez.Mağara ve tünel gibi ortamlarda sesin birden fazla yankısı işitilir.Buna sebep sesin tekrar tekrar yansımasıdır.

Sesin yansıması ve yankının canlılarda bilim ve teknolojide büyük önemi vardır.
* Deniz diplerindeki yeryüzü şekillerinin çıkarılmasında
* Bataklıkların ya da göllerin derinliklerinin ölçülmesinde
* Yunusların birbirleri ile iletişiminde
* Yarasaların bir yere çarpmadan uçabilmelerinde(yarasa çıkardığı sesin engele çarpıp geri dönmesi sayesinde etraftaki cisimlere çarpmaz.)
* Balık sürülerinin yerinin tespit edilmesinde hep yansımadan ve yankıdan yararlanılır.

İnsanlar yunus ve yarasaların kullandıkları bu yöntemden ilham alarak radar sonar ultrason gibi cihazlar yapmışlardır.

SESİN ÖZELLİKLERİ:
Sesin ayırt edici olabilecek üç özelliği vardır.
1. Sesin şiddeti
2. Sesin yüksekliği
3. Sesin tınısı

1. Sesin Şiddeti:Titreşim şiddeti sesin şiddetini belirler.Ses kaynağına ne kadar yakın olursak ses o kadar kuvvetli duyulur.Kaynağa ne kadar uzaksak ses o kadar hafif duyulur.Sesin şiddeti debisel (dB) adı verilen birimle ölçülür.
2. Sesin Yüksekliği:Ses kaynağının 1 sn deki titreşim sayısına sesin frekansı denir. Frekans sesin yüksekliğinin ölçüsüdür.Frekanslar yükseldikçe ses incelir alçaldıkça ses kalınlaşır.Kadın seslerinin frekansı erkek seslerine göre daha yüksektir.Frekans birimi hertz (Hz) dir.Ses kaynakları çok hızlı titreşirse ince ses az titreşirse kalın ses çıkarır.
Rezonans: Aynı frekansli ses kaynaklarından biri titreştiğinde diğeri de titreşir.Buna rezonans denir.

Titreşen telin frekansı şunlara bağlıdır:

* Telin boyuna(uzunluğuna) (Telin boyu arttıkça frekans küçülür ses kalınlaşır.)
* Telin kalınlığına (Tel kalınlaştıkça frekans küçülür ses kalınlaşır.)
* Telin gerginliğine (Telin gerginliği arttıkça frekans büyür ses inceleşir.)
* Telin cinsine

3-Sesin Tını:Her ses kaynağı kendine özgü ses çıkarır.Seslerin kaynağını cins olarak ayırt etmemize yarayan özelliğe tını denir.Biri piyanodan biri kemandan gelen iki sesi tınıya göre ayırt ederiz.

Kulağımız saniyede 20 ile 20 000 titreşim üreten sesleri duyabilir.Frekansı 20 000 Hz den yüksek seslere ultrasonik ses denir.Kulağın duyabileceği konuşma sesi 30 - 60 dB arasıdır.İşitilebilen en hafif şiddetindeki ses 0 (sıfır) desibel olarak kabul edilir. Buna işitme eşiği denir.Köpekler insanların işitemeyeceği kadar yüksek frekansta sesleri duyabilir.60 dB den fazla şiddette olan sesler insanı rahatsız eder.Geçici ve kalıcı sağırlık baş ağrısı sinir bozuklukları yapar. Gürültüye karşı büyük kentlerde metro ve toplu taşıma araçları kullanılmalıdır.Binalarda ses yalıtımı iyi yapılmalı müzik aletleri yüksek sesle çalınmamalıdır.Fabrikalar havaalanları ve otogarlar şehir dışında kurulmalıdır.

SESİN SOĞURULMASI ve SES YALITIMI:
Bazı maddeler sesi iyi iletmez yutar.Böylelikle sesin şiddeti azalır.Kumaş keçe pamuk cam yünü halı strafor(köpük) sesin geçmesini engelleyen maddelerdir.Bu maddeler kullanılarak ses yalıtımı yapılır.Özellikle sinema ve tiyatro salonlarında sesin dışarı çıkmaması için ses yalıtımı önemlidir.Okul hastane gibi binalarda da sesin içeri girmemesi için ses yalıtımı gerekir.
Binaların iç yapılarının istenmeyen sesleri engelleyecek şekilde düzenlenmesine AKUSTİK denir.

SESİN KAYDI:

Sesin kaydedilebilmesi için titreşimlerin bazı maddelerde kalıcı fiziksel değişiklikler yatarması gerekir.Sesin kaydedilmesi eğitim kültür ve sanat alanındaki etkinliklerde kolaylık getirmiştir.İlk ses kaydını gerçekleştiren ve buna bağlı olarak fonografı icat eden T.A. Edison'dur.
Ses;
- Geçmişte kullanılan plaklara
- Kasetlere
- CD' lere kaydedilir.